काठमाडौं ।
आज विश्वभर ‘विश्व प्रेस स्वतन्त्रता दिवस’ मनाइँदै गर्दा पत्रकारिताप्रति आमविश्वास घट्दै गएको विषय पुनः बहसको केन्द्रमा आएको छ। सूचना प्रविधिको तीव्र विकाससँगै समाचारको पहुँच विस्तार भए पनि झुटो, अर्धसत्य र भ्रमपूर्ण सामग्रीको फैलावटले पत्रकारिताको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ।
एक समय समाजको ‘चौथो अंग’ मानिने पत्रकारिताप्रति अहिले आममानिसको दृष्टिकोण बदलिँदै गएको देखिन्छ। धेरै पाठक र दर्शक समाचार सामग्रीप्रति सशंकित छन्। कतिपयले समाचारलाई पक्षपाती, राजनीतिक एजेण्डा प्रेरित वा विज्ञापनमुखी सामग्रीका रूपमा बुझ्न थालेका छन्।
विश्वास संकटका मुख्य कारण
पत्रकारितामा देखिएको विश्वास संकटका पछाडि केही प्रमुख कारणहरू रहेका छन्:
मिडिया स्वामित्वको प्रभाव: लगानीकर्ताको स्वार्थअनुसार समाचार प्रस्तुत हुने गरेको आभासले निष्पक्षतामा प्रश्न उठाएको छ।
क्लिकबाइट हेडलाइनको प्रयोग: आकर्षक तर भ्रामक शीर्षकले पाठक तान्ने प्रयास भए पनि वास्तविक सामग्री स्पष्ट नहुने समस्या बढ्दो छ।
सामाजिक सञ्जालको अनियन्त्रित प्रयोग: अपुष्ट र गलत सूचनाले समेत सत्यजस्तै देखिने वातावरण सिर्जना गरेको छ।
दबाब र धम्की: कानुनी, राजनीतिक वा समूहगत दबाबका कारण तथ्य लुकाइने वा तोडमोड गरिने आरोप लाग्ने गरेको छ।
समाधानतर्फको बाटो
विशेषज्ञहरूका अनुसार यो समस्या समाधान असम्भव भने होइन। पाठक स्वयंले सूचना स्रोतको जाँच गर्ने बानी विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ। त्यस्तै, साना तथा स्वतन्त्र अनलाइन मिडियाले जिम्मेवार पत्रकारिताको अभ्यास गर्दै सकारात्मक उदाहरण प्रस्तुत गरिरहेका छन्।
प्रेस स्वतन्त्रता तब मात्र सार्थक हुने बताइन्छ, जब पत्रकारिता सत्यको पक्षमा स्वतन्त्र रूपमा उभिन सक्छ—न शक्ति केन्द्रको प्रभावमा, न त बजारको दबाबमा।
निष्कर्ष
डिजिटल युगसँगै पत्रकारिता खुला र पहुँचयोग्य बने पनि विश्वसनीयता भने चुनौतीपूर्ण अवस्थामा पुगेको छ। अब आवश्यक छ—व्यक्तिको होइन, तथ्यको आवाज बलियो हुने पत्रकारिता संस्कार। प्रेस स्वतन्त्रतासँगै जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्न सकिए मात्र यसको वास्तविक महत्व कायम रहनेछ।