झापा । पूर्वी नेपालका झापा, सुनसरी र मोरङ जिल्लामा पछिल्लो समय लागूऔषध दुव्र्यसन तथा कारोबार तीव्र रूपमा फैलिँदै गएको संकेत देखिएको छ। सुरक्षा निकायले सञ्चालन गरेको निगरानी तथा चेकजाँच अभियानका क्रममा शनिबार मात्रै तीन जिल्लाबाट ८ जना युवा लागूऔषधसहित पक्राउ परेका छन्। पक्राउ परेकामध्ये अधिकांश २० देखि २५ वर्ष उमेर समूहका रहेका छन्, जसलाई प्रहरीले चिन्ताजनक अवस्था मानेको छ।
प्रहरीले विशेष निगरानी, गोप्य सूचनाको आधारमा गरिएको अपरेशन तथा नियमित चेकजाँचका क्रममा ब्राउन सुगर, ट्रामाडोल क्याप्सुल र डिकोलिक ट्याब्लेटलगायतका प्रतिबन्धित लागूऔषध बरामद गरेको जनाएको छ। पछिल्ला घटनाले पूर्वी नेपाल लागूऔषध कारोबारको “ट्रान्जिट” र “उपभोक्ता बजार” दुवै बन्दै गएको आशंका बलियो बनाएको छ।
इलाका प्रहरी कार्यालय दमकले दमक नगरपालिका–२ का २३ वर्षीय विशेष लिम्बुलाई ६२० मिलिग्राम ब्राउन सुगरसहित पक्राउ गरेको जनाएको छ। त्यसैगरी दमक–९ का १९ वर्षीय सनम लिम्बु पनि प्रतिबन्धित लागूऔषधसहित पक्राउ परेका छन्। उनको साथबाट ७५ क्याप्सुल र ७५ ट्याब्लेट बरामद भएको प्रहरीले जनाएको छ। प्रहरीका अनुसार पछिल्लो समय दमक क्षेत्रमा युवामाझ ब्राउन सुगरको प्रयोग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। विद्यालय तथा कलेज अध्ययनरत युवादेखि बेरोजगार युवासम्म लागूऔषध प्रयोगको जोखिममा परिरहेका छन्। खुला सीमाना, पूर्व–पश्चिम राजमार्गको सहज पहुँच तथा सीमापारबाट हुने सानो परिमाणको तस्करीले कारोबारीलाई सहज वातावरण मिलिरहेको प्रहरीको विश्लेषण छ।
स्थानीय बासिन्दाका अनुसार दमकका केही होटल, लज, चिया पसल तथा एकान्त क्षेत्र लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरूको भेटघाट स्थल बन्दै गएका छन्। “फेसन” र “तनावबाट मुक्ति” को भ्रममा धेरै युवा कुलततर्फ आकर्षित भइरहेको जानकारहरूको भनाइ छ।
यसैबीच जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुनसरी मातहतका विभिन्न प्रहरी युनिटले छुट्टाछुट्टै कारबाहीमा चार जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ। इटहरी–२ हलगडाका २३ वर्षीय कृष्ण राईलाई ९२ मिलिग्राम ब्राउन सुगरसहित पक्राउ गरिएको छ भने धरान–१५ का २५ वर्षीय सनम राई ट्रामाडोल १४० क्याप्सुल र डिकोलिक १४० ट्याब्लेटसहित नियन्त्रणमा परेका छन्।
त्यसैगरी इनरुवा–४ बसपार्क क्षेत्रबाट रामधुनी नगरपालिका–९ का २२ वर्षीय रोहन चौधरी र रामधुनी–७ का २३ वर्षीय मनिस चौधरीलाई ६ ग्राम ७४ मिलिग्राम ब्राउन सुगरसहित पक्राउ गरिएको प्रहरीले जनाएको छ। प्रहरीका अनुसार सुनसरीमा पछिल्लो समय बसपार्क, होटल, लज, बजार क्षेत्र तथा भीडभाड हुने सार्वजनिक स्थानहरू लागूऔषध कारोबारको केन्द्र बन्दै गएका छन्। यात्रुको चाप बढी हुने स्थानलाई कारोबारीहरूले सहज “डेलिभरी प्वाइन्ट” का रूपमा प्रयोग गर्ने गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट खुलेको छ।
सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार मेडिकल ड्रग्सको दुरुपयोग पनि बढ्दो अवस्थामा छ। चिकित्सकको सिफारिसबिना ट्रामाडोलजस्ता औषध प्रयोग गर्ने र त्यसलाई नशाको विकल्पका रूपमा बेचबिखन गर्ने गिरोह सक्रिय रहेको आशंका गरिएको छ।
मोरङको लेटाङ–३ क्षेत्रमा नियमित चेकजाँचका क्रममा इलाका प्रहरी कार्यालय लेटाङले बेलबारी नगरपालिका–११ का २३ वर्षीय प्रेमबहादुर तामाङ र बेलबारी–४ का २० वर्षीय संजोग विशंखेलाई पक्राउ गरेको जनाएको छ। उनीहरूको साथबाट ६ ग्राम २८ मिलिग्राम ब्राउन सुगर बरामद भएको प्रहरीले जानकारी दिएको छ। पक्राउ परेका दुवै जनामाथि लागूऔषध सम्बन्धी कसुरमा थप अनुसन्धान भइरहेको छ।
प्रहरीका अनुसार मोरङका विभिन्न क्षेत्रबाट भारतसँगको सीमाना हुँदै सानो परिमाणमा लागूऔषध ल्याउने र स्थानीय तहमा वितरण गर्ने शैली सक्रिय छ। कारोबारीहरूले युवालाई प्रयोग गरेर “कुरियर नेटवर्क” सञ्चालन गरिरहेको आशंका गरिएको छ।
सुरक्षा निकाय र समाजशास्त्रीहरूका अनुसार बेरोजगारी, पारिवारिक विखण्डन, खराब संगत, मानसिक तनाव, सामाजिक निगरानीको कमी तथा सीमापार तस्करी लागूऔषध फैलिनुका मुख्य कारण हुन्। सामाजिक सञ्जालमार्फत साथीभाइको दबाब, “स्टाइल” को नाममा नशाको प्रयोग र छिटो पैसा कमाउने लोभले धेरै युवा जोखिममा परिरहेका छन्। केही युवाहरू प्रयोगकर्ताबाटै कारोबारी बन्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको प्रहरी अनुसन्धानले देखाएको छ।
लागूऔषध प्रयोग बढ्दै जाँदा चोरी, लुटपाट, घरेलु हिंसा, सडक अपराध तथा संगठित आपराधिक गतिविधि समेत बढ्न सक्ने भन्दै सुरक्षा निकाय चिन्तित देखिएको छ। कतिपय घटनामा लागूऔषध प्रयोगकर्ताले आफ्नै परिवारमाथि हिंसात्मक व्यवहार गर्ने उदाहरणसमेत देखिन थालेको प्रहरी अधिकारीहरू बताउँछन्।
प्रहरीको प्रारम्भिक अनुसन्धान अनुसार भारतसँग जोडिएका पूर्वी सीमावर्ती नाकाबाट ब्राउन सुगर नेपाल भित्रिने गरेको छ। खुला सीमाना र साना परिमाणमा ओसारपसार गर्ने शैलीका कारण कारोबारीहरू पक्राउबाट उम्किन सफल हुने गरेका छन्। केही गिरोहले स्कुले तथा कलेज उमेरका युवालाई प्रयोग गरेर “साना क्यारियर” बनाउने गरेको स्रोतको दाबी छ। सीमापारबाट ल्याइएको लागूऔषध झापा, सुनसरी र मोरङका बजार क्षेत्रमा वितरण गरिने र त्यसपछि अन्य जिल्लासम्म पुर्‍याइने गरेको आशंका गरिएको छ।
कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयले लागूऔषध नियन्त्रणलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर विशेष अभियान सञ्चालन भइरहेको जनाएको छ। राजमार्ग, बसपार्क, होटल, लज तथा शंकास्पद स्थानहरूमा निगरानी बढाइएको प्रहरीको भनाइ छ। प्रहरी अधिकारीहरूका अनुसार पक्राउ अभियान मात्र पर्याप्त नहुने भएकाले समुदायस्तरमै सचेतना अभिवृद्धि आवश्यक छ। विद्यालय, अभिभावक, स्थानीय तह, सामाजिक संघसंस्था र नागरिक समाजको सक्रिय सहभागिताबिना लागूऔषध नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण रहने उनीहरूको भनाइ छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार लागूऔषध प्रयोगकर्तालाई अपराधीको रूपमा मात्र हेर्ने प्रवृत्तिभन्दा उपचार, परामर्श र पुनःस्थापनामा जोड दिन आवश्यक छ। समयमै पुनर्स्थापना कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नसके युवा पुस्ताको ठूलो हिस्सा कुलतको चपेटामा पर्न सक्ने चेतावनी सरोकारवालाहरूले दिएका छन्। हाल पक्राउ परेका सबै व्यक्तिमाथि लागूऔषध सम्बन्धी कसुरअन्तर्गत थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।